2004 оноос мөрдөж байгаа сэтгүүл зүйн бакалаврын стандартын агуулга, норматив (А,В хавсралт)- ын бэрхшээлтэй тал ба шинэчлэн сайжруулах шаардлага

2010-02-11                                                                                                            Улаанбаатар

                                               

1998 онд МУИС-ийн Сэтгүүл зүйн тэнхимээс Соросын сангийн ивээлээр “Сэтгүүл зүйн сургалтын өнөөгийн байдал, хэтийн төлөв” сэдэвт судалгааны төсөл хэрэгжүүлсний үндсэн дээр сэтгүүл зүйн сургалтын агуулгыг шинэчилж, түвшинг ойртуулах явдал гол байгааг тогтоож энэ дагуу хөтөлбөрүүдийг боловсруулсан юм.

            Үүний дараа 2003 оны “Сэтгүүл зүй” чиглэлийн бакалаврын боловсролын стандартыг Стандарт хэмжил зүйн үндэсний зөвлөлийн тогтоолоор баталж улсын хэмжээнд мөрдүүлэх стандарттай болсон юм. Энэ бол 1990-ээд оноос хойш сэтгүүл зүйн сургалтын хүрээнд хийгдсэн томоохон дэвшлүүд байсан юм. Учир нь сэтгүүлч бэлтгэдэг 20 гаруй их, дээд сургуулиуд дээрх төсөл, стандартын ачаар мэргэжлийн тодорхойлолт, сургалтын агуулга, сургалтын төлөвлөгөө, хичээлүүдийн хөтөлбөрүүдээ шинэчилснээр сургалтын чанарт ахиц гарч эхэлсэн юм. 

            1990-ээд оноос хойш  шил шилээ даран бий болсон төрийн болон хувийн олон их, дээд сургуулиуд сэтгүүлч мэргэжлээр мэргэжилтэн бэлтгэх болсон тэр үед сургалтын хөтөлбөр, стандарт нэг мөр болоогүй буюу сургалтын үндсэн баримт бичгүүд бүрэн боловсроогүй, шинэ залуу багш нар юу заахаа мэдэхгүй,  түүнээс үүдээд мэргэжлийн чухал хичээлийг огт заадаггүй буюу ор нэр төдий заадаг тийм цаг үе байлаа.

            Энэ асуудлыг нэлээд цэгцэлж өгсний хувьд дээрх хоёр зүйлийг дэвшил хэмээн нэрлэж байна. Үүнтэй бусад багш, судлаачид маань санал нэгдэх байхаа.

Дэлхий ертөнц тун хурдтай өөрчлөгдөж, хөгжил дэвшлийн үйл явц улам ээдрээтэй болж буй өнөөгийн нөхцөлд нийгмийн ухамсарт  нөлөөлдөг хамгийн хүчтэй хэрэгслийн үүрэг зорилго эрс өсөн нэмэгдэж байна. Мөн сэтгүүл зүй өөрөө нийгэм-улс төрийн бүтцийн өвөрмөц, элемент болохын хувьд өөрчлөлт шинэчлэлт хийх зайлшгүй болж байна. Үүнийг дагаад сэтгүүл зүйн үүрэг, зорилго, нийгэмд эзлэх байр суурь, мэдээллийн шинэ хэрэгслийн тухай асуудлыг өөр түвшинд авч үзэх хэрэгтэй болж байгаа билээ. Дээрх шаардлагын улмаас энэхүү стандартыг өөрчлөх дараах шаардлагууд байна хэмээн үзэж байна. Үүнд:

             

1.    Энэхүү стандарт нь 2003 онд батлагдаж, 2004 оноос эхлэн мөрдөгдөж эхэлсэн бөгөөд энэ хөтөлбөрийн мөрдөгдөж эхэлснээс хойш даруй 7 жил өнгөрчээ. Сургалтын агуулга гэдэг зүйл заавал цаг хугацаагаар хэмжигддэг гэж энд хэлж байгаа хэрэг биш юм. Харин шинжлэх ухаан технологийн хөгжил, хүмүүсийн оюуны хэрэгцээ шаардлага дээр үндэслэгдээд сэтгүүл зүйн сургалтын ажилд ч мөн өөрчлөлт хийх зайлшгүй шаардлага тулгараад байгааг өгүүлж байна. Учир нь өнөөгийн сэтгүүл зүйн хандлага телевизийн сэтгүүл зүй болон онлайн сэтгүүл зүйгээр тодорхойлогдож байна. Ийм нөхцөлд бэлтгэн гаргаж буй сэтгүүлчдийг техник, болон өөрчлөгдөн хөгжиж буй технологийн дэвшилтэй танилцуулах, улмаар түүнд сургах шаардлага урган гарч байна. Тухайлбал манай ХИС-иас сүүлийн үед технологийн чиглэлд ихээхэн ач холбогдол өгч байна. Сэтгүүл зүйн сургалтыг медиа технологитой хослуулахад анхаарч Сэтгүүл зүйн тэнхмээ “Сэтгүүл зүй, медиа технологийн тэнхим” болгон өргөжүүлсэн юм. Цаг үетэйгээ хөл нийлүүлэн алхъя гэвэл үүнээс өөр арга байхгүй юм. Учир нь орчин үеийн сэтгүүл зүйг интернэт, компьютергүйгээр төсөөлөхөд түвэгтэй болсон юм. Бид сургалтын агуулгадаа “Онлайн сэтгүүл зүй”, “Интернэт программын үндэс”, “Компьютерийн 3D анимаци”, “Интерактив мультмедиа”, Дижитал видео боловсруулах” зэрэг хичээлүүдийг шинээр оруулж Компьютерийн программ хангамжийн тэнхимтэйгээ хамтран сургалтаа явуулахаар зэхээд байна. Харин энэхүү стандартад “Электрон сэтгүүл зүй” хичээлийг 4 багц цагаар тусгаад агуулгыг доорх байдлаар тодорхойлсон байна. “Интернэт буюу электрон сэтгүүл зүйн үүсэл, хөгжил, өнөөгийн байдал, түүний зохион байгуулалт, Вэб хуудас, хаягийн бүтэц, Интернэтийн үйлчилгээ хаягийн бүтэц И-мэйлийн нэгдсэн системийн тухай ойлголт өгнө.  Вэб мэдээлэл хайх, хайлтын систем, онлайн сэтгүүл ба EBSCO, Вэб браузер программууд, гипертекстэн баримтуудын тухай мэдлэг өгнө. Энэ хичээлийг үзэж дуусгаснаар оюутнууд Интернэт сэтгүүл зүйн талаар тодорхой мэдлэгтэй болж Интернэтээр мэдээлэл хайх, олж авах чадвар эзэмшиж, үндсэн үйлчилгээнүүдийг  бие дааж гүйцэтгэж, Вэб хуудас, э-майл, вэб хаягийн бүтцийн тухай ойлголттой болно. Онлайн  сэтгүүлүүдийг ашиглаж Вэб барузер проргаммуудыг эзэмшиж EBSCO программын дагуу мэдээлэл олж авах хавсралт хийх, нээх, олон хаяг руу мэдээлэл явуулах чадвар эзэмшинэ” гэж тодорхойлсон нь өнөөгийн шаардлагад  төдийлөн нийцэхээргүй болжээ.  Өөрөөр хэлбэл энэ  нэг хичээл орчин цагийн сэтгүүлчдийн эрэлт хэрэгцээг хангаж чадахааргүй болжээ.

2.    Дээрх шаардлагатай уялдан сэтгүүл зүйн хөтөлбөрт шинэ хичээлүүдийг нэмж оруулах нь зүйтэй болжээ гэж үзэж байна.  Тухайлбал, Улс төрийн сэтгүүл зүй, Эдийн засгийн сэтгүүл зүй, Иргэний сэтгүүл зүй зэрэг хичээлийг оруулах нь зүйтэй. Ер манай сэтгүүлч бэлтгэдэг сургуулиуд  Теле сэтгүүлч, Радио сэтгүүлч, эрэн сурвалжлах сэтгүүлч гэхчилэнгийн хэрэгслээр нь мэргэшүүлэн сургадаг. Үүнийг харин  Эрүүл мэнд, боловсрол, эсвэл улс төр, эдийн засгийн сэтгүүлч болгон мэргэшүүлэх нь практикт илүү өгөөжтэй хэмээн үзэж байна.

3.    “Сэтгүүл зүй”-н стандартад Бакалаврын сургалтын агуулгын ерөнхий суурь мэдлэг олгох хичээлийн бүтцэд Хүмүүнлэг, нийгмийн ухааны, Байгалийн ухааны Философи, Монголын түүх, Гадаад хэл, Эдийн засгийн онол, Экологи, байгаль хамгаалал  гэсэн 5 хичээлийг заавал тусгахаар заасан билээ. Гэтэл  2006 онд БСШУ-ны сайдын 481-р тушаалаар “Монгол улсын дээд боловсролын стандартын үлгэрчилсэн загвар”-ыг өөрчилсөн юм. Үүнд заавал тусгах хичээлд Англи хэлээс гадна Мэдээллийн технологи, мэдээллийн систем, Биеийн тамир хичээлүүдийг оруулж өгсөн билээ.  Үүний дээр Хүмүүнлэгийн ухааны хичээл болон Нийгмийн ухааны хичээл тус бүр 2-оос цөөнгүй байна хэмээн зааж өгсөн юм. Тухайлбал, энэ дагуу манай сургууль Ерөнхий суурь хичээлдээ Англи хэл, Мэдээллийн технологи, мэдээллийн систем, Биеийн тамир, Улс төр судлал, Философи, Соёл судлал гэсэн 24 багц цагийн хичээл сонгосон байгаа. Энд стандартад заасан хичээлийг сонгохгүй байгаа зөрчил  үүсэж байна.

4.    Б хавсралтад Мэргэжлийн суурь мэдлэг олгох хичээлийн багцад 23 хэсгийн 75 багц цаг хичээлийг багтааж өгсөн байдаг. Үүнээс Төр эрхзүйн үндэс, Нийгмийн сэтгэл судлал, Логик, Дэлхийн уран зохиол, Монголын уран зохиолын тойм, Орчин үеийн олон улсын харилцаа зэрэг хичээлүүдийг мэргэжлийн суурь хичээл гэж үзэхэд бэрхшээлтэй юм.  Гэтэл энэхүү стандартын 5.10-т “Сургалтын агуулгад мэргэжлийн суурь хэсэгт зайлшгүй тусгах хичээлүүдийг Б хавсралтад тусгав” гэж заасан байна.

5.    Дээрх дүгнэлтэд тулгуурлан 23 хичээлийн 6 мэргэжлийн бус хичээлийг хасвал энд мэргэжлийн 17 хичээл үлддэг. Үүнийг бид хангалтгүй гэж үзэж байгаа. Хэдийгээр сургууль өөрийн онцлогт тохируулан сургалтын хөтөлбөр, төлөвлөгөөг зохиох ч  17 хичээлээр улсын хэмжээнд мөрдөгдөх сатнадртыг  тодорхойлох нь учир дутагдалтай.  Учир нь мэргэжлийн гол гол хичээлүүд болох Гэрэл зургийн сэтгүүл зүй, Эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүй, Теле сэтгүүл зүй, Радио сэтгүүл зүй, Улс төрийн сэтгүүл зүй зэрэг олон хичээлүүдийг нэмж оруулах шаардлага байна.

6.    Зарим хичээлийн зорилго  тодорхой бус, зарим хичээлийн агуулга давхцдаг, зорилго, агуулга хоёрын зааг ялгаа бага зэрэг нийтлэг дутагдал ажиглагддаг. Тухайлбал:

ОНМХ-ийн үндэс хичээлийн агуулгад Манай орны ОНМХ-ийн систем, түүний бүрэлдэн тогтсон онцлог шинжийг ... танилцуулна” гэж тодорхойлсон нь  “Дэлхийн сэтгүүл зүйн түүх” болон “Монголын сэтгүүл зүйн түүх” хичээлийн агуулгатай давхацдаг. Мөн “...мэдээллийн хэрэгсэл бүрийн онцлог шинж, өнөөгийн байдал, хөгжлийн чиг хандлага, ...сэтгүүлчийн хөдөлмөрийн онцлог зэрэг нь “Сэтгүүл зүйн онолын үндэс” хичээлийн агуулгын нэг хэсэгтэй ижил төстэй.

Сэтгүүлчийн ур чадвар хичээлийн агуулгыг дараах байдлаар тодорхойлсон байна. “Сэтгүүлчийн ур чадварын болон бичлэгийн төрөл зүйлийн талаар ерөнхий ойлголт өгнө. Ур чадварын шалгуур, нийтлэл нэвтрүүлгийн агуулга, хэлбэрийн нэгдэл, бүтээл туурвих үе шат, зүй тогтол, бичлэгийн төрөл зүйлийн бүрэлдэн тогтсон онцлог, уламжлал, туршлага, онцлог шинжийн талаар тодорхой мэдлэг олж авах болно. Орчин үеийн сэтгүүл зүйн төрөл зүйлд гарч буй шинэлэг зүйл, хөгжлийн чиг хандлага, онол практикийн тулгамдсан асуудлууд, чөлөөт сэтгүүл зүйн нийтлэлд тавигдах үндсэн шаардлагатай танилцуулна.” Үүнээс дараах Зөрчил, бэрхшээл: Хэт ерөнхий, тоймлосон, сэтгүүлчийн сурвалжлах ба бичих үйл явцын шат дарааллын зааг ялгаа үгүй гэх мэт. 

Сэтгүүл зүйн онолын үндэс хичээлийн Олон нийтийн мэдээллийн хэрэгсэл (ОНМХ)-ийн бүтэц, сэтгүүлчид тавигдах шаардлага зэрэг нь Практик сэтгүүл зүйн анхан шатад мөн хамаарагддаг.

Энэ мэтчилэн зөрчилтэй зүйлүүд гарч байна. Сургуулиуд энэхүү стандартыг ягштал баримтлахад ямар нэгэн асуудал гарч буй учир бүрэн мөрдөж чадахгүйд хүрдэг. Тухайлбал, манай сургуульд зарим хичээлийг нь огт тусгаharih ni yхгүй буюу, зарим тохиолдолд агуулгыг өөрчлөн заадаг. Иймэрхүү байдал бусад сургуульд ч үүсдэг. Тиймд эргэн харах шаардлага зүй ёсоор гарчээ гэж үзэж байна.  

                                                                                                                                                2010-02-11

Ардчилал, шинэчлэлийн үеийн Монголын сэтгүүл зүйн боловсролын асуудалд

 2011-11-11

Өдгөө гурван сая хүрэхгүй хүн амтай Монголд 400 гаруй хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл тогтмол үйл ажиллагаа явуулж байна. Орчин үеийн Монголд уул уурхайн мэргэжилтэн, сэтгүүлч гэсэн хоёр мэргэжил хамгийн их эрэлттэй байгаа гэхэд хилсдүүлэг болохгүй буйзаа. Зах зээл дээр ХМ-ийн зүгээс сайн боловсон хүчний эрэлт байнга байсаар ирсэн бол нөгөө талаас төгсөгчид ажлын байрны хомсдолтой байсан тийм цаг үе өнөөдөр боловсон хүчний сайн муу гэсэн ангилалгүй эрэлтээр солигджээ. Энэ байдал ойрын жилүүдэд өөрчлөгдөхгүй. Учир нь хууль хэрэгждэггүй, мэдээллийн хэрэгслүүд нь хэн нэгний нөлөөлөлд үйл ажиллагаа явуулж байгаа энэ цагт хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн тоо буурахгүй харин ч нэмэгдэнэ. 2008 оны сонгуулийн дараа шинээр байгуулагдсан жижиг телевизүүд хаагдана гэсэн судлаачдын таамаглал биелсэнгүй харин ч эсрэгээрээ өрнөсөн билээ. Энэ системээрээ хямарсан үйл явц голдиролдоо орж бизнесмэн, улс төрчид өөрийгөө хамгаалах хэрэгсэл шаардлагагүй болох үед байдал өөрчлөгдөх боломжтой юм. Ирэх жил сонгууль болох учир дахин шинээр телевиз, сонин, сэтгүүл байгуулагдахаар бэлтгэл ажлаа эхэлжээ. Интернэт сайтын тоо бүр олноор өсөх хандлага байна. Үүнийг дагаад чадварлаг боловсон хүчний асуудал зайлшгүй сөхөгдөнө.

Түүхийг сөхвөл, бичиж туурвих авьяастай, өөр мэргэжлийн хүмүүс ажиллаж байсан Монголын сэтгүүл зүйд 1960-аад оны эхэн үеэс ЗХУ, Болгар, ХБНГУ-д сэтгүүлчийн мэргэжил эзэмшсэн сэтгүүлчид ажиллах болжээ. 1960-1961 оны хичээлийн жилээс МУИС-ийн хэл бичгийн факультетийн дэргэд сэтгүүлч мэргэжлээр  анх удаа оюутан элсүүлж, 1962-1963 оны хичээлийн жилд Сэтгүүл зүйн тэнхим байгуулагдсанаар манай оронд сэтгүүл зүйн сургалт эхэлсэн байна. Тус тэнхмийг 1967-1977 онуудад МАХН-ын ТХ-ны дэргэдэх Намын дээд сургуульд шилжүүлж тэнд 6 удаа төгсөлт хийсэн юм.  Мөн 1971-1987 онд Улаанбаатар хотын Намын хорооны дэргэдэх Марксизм-Ленинизмын оройн их сургуульд сэтгүүлчийг бэлтгэж  нийт 370 гаруй хүнийг төгсгөжээ. 2000 оны байдлаар буюу өнгөрсөн 40 жилийн хугацаанд гадаад дотоодын их, дээд сургуулиар нийт 1230 шахам сэтгүүлч бэлтгэжээ.   

1990 оноос хойш улсын болон хувийн их, дээд сургуулиуд сэтгүүлч мэргэжлээр сургалт явуулж 2006 оны байдлаар 22 их, дээд сургууль сэтгүүлч бэлтгэж байв. Олон сургууль байгаа нь өрсөлдөөн гүнзгийрч сургуулийн чанарт нөлөөлөх сайн талтай боловч нөгөө талаасаа сургалтын үндсэн баримт бичгүүд  бүрэн боловсроогүй, материаллаг бааз хангалтгүй, зайлшгүй үзэх мэргэжлийн хичээлүүдийг ор нэр төдий заадаг, багшлах боловсон хүчин дутмаг зэрэг дутагдал байв. Энэ байдалд дүн шинжилгээ хийж 1999 оноос МУИС-ийн Сэтгүүл зүйн тэнхмээс Соросын сангийн  ивээлээр “Их, дээд сургуулиудын сэтгүүл зүйн сургалтын агуулгыг сайжруулах” сэдэвт судалгааны төсөл хэрэгжүүлсэн юм.

            Үүний дараа 2003 оны “Сэтгүүл зүй” чиглэлийн бакалаврын боловсролын стандартыг Стандарт хэмжил зүйн үндэсний зөвлөлийн тогтоолоор баталж улсын хэмжээнд мөрдүүлэх стандарттай болсон юм. Энэ бол 1990-ээд оноос хойш сэтгүүл зүйн сургалтын хүрээнд хийгдсэн томоохон дэвшлүүд байсан юм. Учир нь сэтгүүлч бэлтгэдэг 20 гаруй их, дээд сургуулиуд дээрх төсөл, стандартын ачаар мэргэжлийн тодорхойлолт, сургалтын агуулга, сургалтын төлөвлөгөө, хичээлүүдийн хөтөлбөрүүдээ шинэчилснээр сургалтын чанарт ахиц гарч эхэлсэн юм. 

            Өнөөдрийн байдлаар сэтгүүлч бэлтгэдэг 18 сургууль байна. Эдгээр сургуулиудад өнөөдрийн байддаар 1500 орчим оюутан суралцаж байна.

1.    МУБИС

2.    СУИС-ийн харьяа Радио, телевизийн сургууль

3.    Хүмүүнлэгийн ухаан их сургууль

4.    “Отгонтэнгэр” ИС

5.    “Идэр” ДС

6.    “Зохиомж” ДС

7.    “Их Монгол” ДС

8.    “Улаанбаатар-Эрдэм-Оюу” ДС

9.    Их Засаг ИС-ийн харьяа Монголын Рояль академи, харьяа “Харцага” сургууль

10. ”Номун далай” ДС

11. “Сэтгүүлч” коллеж

12. “Орхон” ИС

13. Олон улс судлалын ДС

14. “Соёл”эрдэм” ДС

15. “Түгээмэл” коллеж

16. Утга зохиол, нийгмийн ажилтны ДС

17. Кино урлагийн ДС

 

      Дээрх сургуулиудын сэтгүүл зүйн тэнхмийн багш нарын дунд Монголын сэтгүүл зүйн сургалтын өнөөгийн байдал, стандартын хэрэглээ, материаллаг бааз, тулгамдсан асуудлуудыг тодорхойлох зорилгоор 2011 оны 4-р сард  ХИС-ийн Сэтгүүл зүй, медиа технологийн тэнхмээс “Сэтгүүл зүйн сургалтын асуудалд” судалгааг явуулсан юм. Харин мөн оны 5-р сард их, дээд сургуулиудын сургалтын орчин, сургалтын чанарын талаар сэтгүүлч мэргэжлээр суралцдаг нийт оюутны сэтгэл ханамжийг тодорхойлох, цаашид сургуулийн захиргаа болон мэргэжлийн тэнхимийн зүгээс оюутны суралцах нөхцөл бололцоо, сургалтын чанарыг сайжруулахын тулд хийх ажлын санал гаргах зорилгоор судалгаа хийлээ. Судалгаанд “Номун далай” дээд сургуулиас бусад 17 их, дээд сургуулийн сэтгүүлчийн ангийн 271 оюутан хамрагдсан бөгөөд анкетийн аргаар  мэдээллийг авсан юм. Хүйсийн хувьд 72 эрэгтэй, 199 эмэгтэй оюутан байсан бөгөөд курсын хувьд авч үзвэл 15.9% буюу 43 нэгдүгээр курсын оюутан, 41.3% буюу 112 хоёрдугаар курсын оюутан, 27.5% буюу 69 гуравдугаар курсын оюутан, 15.3% буюу 47 дөрөвдүгээр курсын оюутан байв.

Дээрх сургуулиудыг мэргэжлийн чиглэлээр авч үзвэл сэтгүүлч мэргэжлээр 12, олон улсын сэтгүүлч мэргэжлээр 6, орчуулагч-сэтгүүлч мэргэжлээр 5, орчуулагч-олон улсын сэтгүүлч мэргэжлээр 1, сэтгүүлч, утга зохиолын ажилтан 1, радио телевизийн сэтгүүлч 1 сургууль сургалтаа явуулдаг байна. Тэд бусад сургуулиас ялгарах давуу талаа практик давамгайлсан сургалттай, гадаад хэлийг түлхүү үздэг гэсэн байдлаар тодорхойлж  байна.  

Сэтгүүл зүйн сургуулиудад нэн шаардлагатай байдаг радио, теле студитэй эсэхийг тодруулахад теле студитэй 7, радио-теле студитэй 4 сургууль байгаа бол 7 сургууль нь огт мэргэжлийн студигүй байна. 

Харин сэтгүүлчийн ангийн оюутнууд  сургуульдаа сэтгэл дундуур байдгийн шалтгаанаа хэлэхдээ /давхардсан тоогоор/ номын сан, түүний  үйлчилгээ /55,2%/, мэргэжлийн студи, лабораторигүй байдал /51,2%/,  сургуулийн гаднах талбай, тохижилтын /49.6%/ асуудалд хамгийн их сэтгэл дундуур байдгаа илэрхийлсэн бол спорт заал /28.8%/, интернет үйлчилгээ /34.4%/, сургалтын албаны ажилчдын харьцаа /30.4%/ бас түүнээс ч дутуугүй бухимдуулдаг гэжээ. Техник технологийн зуунд сэтгүүлч мэргэжлийг шохой, самбараар заах хангалтгүй гэдэг нь  ойлгомжтой хэрэг юм.  

Асуултыг дэлгэрүүлж сэтгүүл зүйн ангид суралцаж байгаадаа сэтгэл хангалуун байдаг уу гэсэн асуултад дараах байдлаар хариулсан байна.

Дээрх хариултаас үгүй, дунд зэрэг, мэдэхгүй, мөн тийм хэмээн хариулсан оюутнууд сэтгэл дундуур байгаагийнхаа шалтгааныг ийнхүү хариулжээ.  

      

Сэтгүүл зүйн багш нар сэтгүүл зүйн стандарт цаг үеийн шаардлагыг төдлийлөн хангахаа больж хуучирсан учир ягштал баримтлахад түвэгтэй гэсэн хариултыг өгсөн бол оюутнууд ч мөн нийгмийн хөгжил, хэвлэл мэдээллийн зах зээлээ дагаад сургалтын хөтөлбөрт компьютер график дизайн, хөтлөгчийн ур чадвар, сэтгүүлчийн ур чадвар,  дадлага давамгайлсан хичээлийг сургалтын хөтөлбөртөө оруулах хүсчээ.

 

Сургалтын агуулга гэдэг зүйл заавал цаг хугацаагаар хэмжигддэг гэж энд хэлж байгаа хэрэг биш юм. Харин шинжлэх ухаан технологийн хөгжил, хүмүүсийн оюуны хэрэгцээ шаардлага дээр үндэслэгдээд сэтгүүл зүйн сургалтын ажилд ч мөн өөрчлөлт хийх зайлшгүй шаардлага тулгараад байгааг өгүүлж байна. Учир нь өнөөгийн сэтгүүл зүйн хандлага телевизийн сэтгүүл зүй болон онлайн сэтгүүл зүйгээр тодорхойлогдож байна. Ийм нөхцөлд бэлтгэн гаргаж буй сэтгүүлчдийг техник, болон өөрчлөгдөн хөгжиж буй технологийн дэвшилтэй танилцуулах, улмаар түүнд сургах шаардлага урган гарч байна. Учир нь орчин үеийн сэтгүүл зүйг интернэт, компьютергүйгээр төсөөлөхөд түвэгтэй болсон юм.  Үүнийг дараах хариултаас харж болно. Сэтгүүлчээр одоо суралцаж байгаа оюутнуудын дийлэнх нь  телевизэд ажиллах сонирхолтой байдаг.

 

           

Төгссөн мэргэжилтний тоог нарийвчлан гаргах оролдлого хийсэн боловч амжилттай болсонгүй. Учир нь сургуулиуд төгсөгчдийн судалгааг нарийвчлан хийдэггүй ба төгсөгчдийн 70 орчим хувь нь мэргэжлийн ажлаа хийдэг гэсэн хариултыг  өгчээ.

Нэгэн үе сэтгүүлчдийг өндөр шалгуураар ажилд авдаг байсан бол өнөөдрийн байдлаар томоохон өдөр тутмын хэвлэлүүд хүртэл ямар нэгэн цензургүйгээр өөрийн давтан сургалтдаа хамруулан ажилтнаар авах тухайгаа сонины хариуцлагатай албан тушаалтнууд нь хэлж байна. Гэхдээ бүх ХМХ ийм байгаа гэж ойлгож болохгүй юм.  Телевизүүдэд ажиллах сонирхолтой төгсөгчдөөс үүдээд радио, сонин, сэтгүүл, цахим хуудсууд ажиллах хүчний сонголт, шалгаруулалт байхгүй болоход хүрчээ.

Харин сэтгүүл зүйн ангийнхан сургуулиа төгсөөд мэргэжлээрээ ажиллах эсэх тухайгаа доорх байдлаар хариулжээ.

Төгсөөд мэргэжлээрээ ажиллах уу?

 

Үгүй хэмээн хариулагсад мэргэжлээрээ ажиллахгүй гэсэн шалтгаанаа дийлэнх нь сэтгүүлчийн цаг наргүй ажлаас бэрхшээсэн гэсэн бол 20 хувь нь үргэлжлүүлэн суралцана хэмээн хариулсан байна.  

 

Дээрх асуулттай холбоотойгоор сэтгүүл зүйн сургалт муу хэмээн ХМХ-ийн эздийн зүгээс ирдэг шүүмжлэлийн шалтгааныг сэтгүүл зүйн багш төгсөгчдийн чанартай холбожээ.

 

Харин судалгааны дүнг үзвэл 77.1% нь мэргэжлийн багш нартаа, 18.8% англи хэлний багш нартаа, 15.1% нь ерөнхий суурь хичээлийн багш нартаа сэтгэл хангалуун байдаг гэжээ. Дээрх үзүүлэлтүүдээс харахад сэтгүүл зүйн мэргэжлийн багш нартаа оюутнууд сэтгэл хангалуун байдаг ба багшлах ур чадварыг сайн хэмээн тодорхойлсон байна. Гэвч зарим багш нарын хувьд оюутнуудыг шударгаар дүгнэдэггүй, зан харьцаа муу, заах арга зүй тааруу, хувь хүнийхээ хувьд таалагддаггүй гэжээ.

Сэтгүүлч бэлтгэдэг их, дээд сургуулиуд мэргэжилтний чанараа  өөр дээрээ хүлээдэггүй /элсэгчдийн чанар муу 50%/ харин өөрсдөд нь тохож байгаа нь анхаарал татаж байна.  Гэвч суралцагчдаас авсан судалгаа, бас ХМХ-ийн эздийн санал бодол үүнээс эсрэгээрээ буюу  сургалтын орчин тааруу, сургалтын чанар муу гэж дүгнэж байна. Хувийн сургуулиуд элсэгчдэдээ ямар нэгэн шаардлага тавьдаггүй нь төгсөгчдийн чанарт нөлөөлж байгаа нь үнэн боловч 18 их, дээд сургуулийн  40 хувь нь студигүй, мөн  өнөөгийн Монголын  сэтгүүл зүйн төрх байдал дээрх дүгнэлтийг нотолж буй учир сэтгүүл зүйн сургалт эрхэлж буй байгууллагууд тодорхой хэмжээнд  хүлээн зөвшөөрөхөөс аргагүй байна

Дээрх судалгаанаас дүгнэхэд сэтгүүлч бэлтгэдэг сургуулиуд сургалтын материаллаг баазыг сайжруулах, практик давамгайлсан сургалтыг хэрэгжүүлэх, сургалтын хөтөлбөрийг практикт ойр болгох, сэтгүүл зүйн багш нарын мэдлэгийг дээшлүүлэх, стандартыг дахин шинэчлэх, элсэгчдийг чанаржуулах зэрэг асуудлыг сэтгүүл зүйн салбарын тулгамдсан асуудал хэмээн тодорхойлж байна. 

Abstract

Issues on Mongolian journalistic education in the  era of democracy and reformation

Today 18 college and university are preparing journalists and about 1500 students are studying in there. Currently, there are over 400 mass media. Within this year many will be added. With given environment and market demand, need for skilled human resource for mass media industry. Students need on hands practical knowledge, and improvement of skills. Deparment of Journalism and Mediatechnology, University of the Humanities conducted   sociological  survey of lecturer on journalism and students, who studied by journalism  in  April and May, 2011.  The vital issue of Mongolian journalism are update journalism standart, upgrade the quality of training, improve the quality of university entrant and improve the resource bases